Weg van het ijzer!

Omschrijving

Weg van het ijzer!

De binnenhavens van de Drechtsteden in 2045


Drechtsteden als Binnenhavenmainport
De Drechtsteden nemen een bijzondere positie binnen het nationale binnenhavennetwerk in. In de Binnenhavenmonitor zijn zij benoemd als “Binnenhavenmainport” door de grote economische betekenis. Daarbij gaat het om de binnenhavens van Dordrecht, Zwijndrecht, Alblasserdam, Papendrecht, Hendrik-Ido-Ambacht, Sliedrecht en vanaf 2018 Hardinxveld-Giessendam. Volgens de Binnenhavenmonitor 2015 zijn de Drechtsteden met 840 miljoen euro verantwoordelijk voor 10,4% van de toegevoegde waarde van de totale Nederlandse binnenhavens en met 7.620 werkzame personen zelfs voor 11,4% van de werkgelegenheid. 

Drechtsteden kennen een variëteit aan binnenhavens
De Drechtsteden bestaan uit een aantal havens van verschillende grootte: Dordrecht en Zwijndrecht springen eruit wat betreft omvang van de overslag maar de andere havens hebben elk een duidelijke specialisatie binnen dit geheel - denk bijvoorbeeld aan de haven van Papendrecht met de omvangrijke vestiging van Boskalis of denk aan de haven van Zwijndrecht waar kantoren van een aantal grote binnenvaartondernemingen - en sinds 2016 ook binnenvaart brancheorganisatie Koninklijke BLN-Schuttevaer - zijn gevestigd.

Een transformatie: weg van het ijzer
Ik noem deze kantoren bewust. Ze zijn een illustratie van de transformatie die deze binnenhavens op dit moment doormaken. Van binnenhavens gedomineerd door traditionele scheepsbouw voor de offshore, waterbouw, binnenvaart en zeevaart tot binnenhavens waar men veel meer bezig is met innovatie, met ontwerp en met onderzoek & ontwikkeling. “Weg van het ijzer” wordt deze transformatie ook wel genoemd: minder lassers en ijzerwerkers en meer kenniswerkers en ingenieurs. Minder scheepshellingen en klassieke loodsen en hallen, meer kantoren en ‘fieldlabs’.

De Drechtsteden hebben het moeilijk
De Drechtsteden hebben het op dit moment moeilijk doordat een aantal belangrijke sectoren die in de verschillende binnenhavens is gevestigd te lijden heeft onder de gevolgen van de lage olieprijs. De oliemaatschappijen investeren vrijwel niet meer in boorplatforms en in andere installaties die gemaakt worden in het maritieme cluster in de binnenhavens in de Drechtsteden. Maar niet alle bedrijven doen het slecht. Er zijn bedrijven die dit zagen aankomen en al vroeg de bakens hebben verlegd, bijvoorbeeld naar offshore windenergie - Van Oord - of naar diepzeemijnbouw, zoals Royal IHC.

Grote beloften
Wind op zee en onderzeemijnbouw zijn grote beloften; betekenen deze beloften dat de Drechtsteden daardoor ook op de lange termijn een rooskleurige toekomst kennen? Daartoe heeft Erasmus UPT, samen met het Rotterdamse adviesbureau NEO Observatory, een lange termijn scenario-analyse naar het maritieme cluster in Zuid-Holland uitgevoerd in opdracht van de provincie Zuid-Holland. De havens van de Drechtsteden zijn een belangrijk onderdeel van dit cluster, aanvullend is tevens aandacht besteed aan enkele andere belangrijke binnenhavens in het maritieme cluster, zoals Werkendam en Gorinchem, en natuurlijk aan zeehaven Rotterdam.

Scenariostudie: het maritieme cluster in 2045
In het onderzoek is een klassieke scenario-analyse uitgevoerd waarin vier mogelijke toekomsten voor de Drechtsteden zijn benoemd. Deze toekomsten worden gestructureerd door twee grote onzekerheden: groeit de globalisering door of zitten grote buitenlandse markten in de toekomst op slot? De tweede onzekerheid gaat over de transitie naar nieuwe grondstoffen en klimaatverandering. Dat een dergelijke transitie plaats vindt staat buiten kijf, maar de wijze waarop is onzeker: geleidelijk of met een grote schok - denk aan een grote klimaatramp zoals de orkaan Katrina of denk aan een militair conflict om strategische grondstoffen.

Afnemende, maar meer hoogwaardige werkgelegenheid
Uitgaande van deze twee onzekerheden zijn vier scenario’s onderscheiden. Ten eerste een scenario dat ‘Home made’ is genoemd, omdat van een sterke afname van de globalisering sprake is samen met een geleidelijke overgang naar duurzame ontwikkeling. Deze geleidelijke duurzame ontwikkeling betekent veel werk voor offshore-wind maar traditionele markten in de offshore vallen weg. In het figuur blijkt dat de werkgelegenheid in de maritieme sector in dit scenario in 2045 sterk afneemt in de Drechtsteden; van bijna 12 duizend naar minder dan 8 duizend werkzame personen. Maar bedenk: deze banen zijn wel beduidend hoogwaardiger dan de huidige werkgelegenheid: het gaat om fieldlabs en kantoren in plaats van de traditionele werven. In het ‘Asia Rules!’ scenario trekken ook deze hoogwaardige banen weg naar Azië en kennen de Drechtsteden een situatie die lijkt op het ‘Nokia moment’: innovaties en groei worden elders in de wereld gerealiseerd.

Een mondiaal centrum van waterbouw?
Twee andere scenario’s laten zien dat er wel degelijk positieve vooruitzichten zijn. In het ‘Disaster’ scenario vindt een zware milieuramp plaats gerelateerd aan klimaatverandering en de stijgende zeespiegel. Hier gebeurt op wereldschaal wat in Nederland na de Watersnoodramp gebeurde: omvangrijke investeringen in Deltawerken waardoor de Drechtsteden zich opwerpen tot het mondiale centrum van waterbouw. Dezelfde potentie kan optreden bij het ‘Scarcity’ scenario, waarbij door handelsconflicten de noodzaak ontstaat om nieuwe grondstoffen te ontwikkelen en waarbij de offshore en waterbouw sterk profiteren van het toegenomen belang van onderzeemijnbouw.

De toekomst vraagt een nieuw type bedrijfslocaties in de binnenhavens
De vier scenario’s spelen zich voor een belangrijk deel in de binnenhavens van de Drechtsteden af. De traditionele bedrijventerreinen gaan een ommezwaai doormaken waarbij veel meer werk achter de ontwerpcomputer in een kantoor plaats vindt en veel minder werk in de traditionele grote hallen of op de scheepshellingen. In binnenhaven ‘Het Plaatje’ in Sliedrecht is deze herstructurering inmiddels in volle gang. Uit de illustraties blijkt dat de oude hallen in veel gevallen blijven staan - ze zijn ook de trotse bewijzen van de krachtige industriële geschiedenis van de Drechtsteden - maar dat in deze hallen kennisintensieve activiteiten plaatsvinden; en dat zelfs cultuur en toerisme een nieuwe economische invulling kunnen zijn. Weg van het ijzer maar op weg naar een nieuwe economische toekomst!


Neem contact op